Thomas Erdbrink 'minst geschikte spreker' voor de Persvrijheidslezing

Foto: Jean-Pierre Jans/ANP

Dat journalist en tv-maker Thomas Erdbrink door vakbond NVJis gevraagd om op 12 mei de Persvrijheidslezing te houden, is bij een aantal Ruslandkenners in het verkeerde keelgat geschoten. In een brandbrief stellen zij dat Erdbrink ‘op dit moment zo ongeveer de minst geschikte spreker is’ vanwege zijn documentaireserie ‘Onze man bij de vijand’ waarmee hij volgens de briefschrijvers ‘een wissel heeft getrokken op de persvrijheid’. 
 
Uit de brief: 'De makers van deze reeks beweren dat zich tijdens de opnames geheel vrij door Rusland hebben kunnen bewegen en dat hen geen strobreed in de weg werd gelegd. Wij hebben vraagtekens bij deze claim. Terwijl het Kremlin ook afgelopen jaar talrijke journalisten uit binnen- en buitenland strafrechtelijk liet vervolgen, deporteren of anderszins het werken onmogelijk maakte – recentelijk werd Geert Groot Koerkamp slachtoffer van de Russische repressie – heeft Thomas Erdbrink zich laten begeleiden door halve en hele propagandisten van dit regime.
 
Een van zijn producers is Nikita Soetyrin, medewerker van staatskanaal RT dat dag in dag uit de Russische vernietigingsoorlog tegen Oekraïne bejubelt. Daarnaast werd Erdbrink geholpen door Maria Boetina, parlementariër van de regeringspartij Verenigd Rusland die in 2019 door de Verenigde Staten wegens spionage werd uitgewezen en nu onder toezicht van het regime een consultancybureau runt dat erop is gericht buitenlanders zo positief mogelijk over Rusland te laten berichten.  

Ook Erdbrinks tolken waren niet in staat/bereid om zich vrijelijk van hun taak te kwijten en hebben aantoonbaar geprobeerd om interviews met passanten te beïnvloeden. Dat wijst er niet op dat Erdbrink bewegingsvrijheid genoot, maar onderworpen werd aan de oude leninistische boutade 'vertrouwen is goed, controle is beter'.

Uiteraard heeft Thomas Erdbrink het recht om zich te omringen met dit soort Poetingetrouwen en zeker ook het recht om een journalistieke serie als Onze man bij de vijand te maken. Of dat heeft geleid tot een documentaire, die in journalistieke zin onafhankelijk mag worden genoemd, moet dan eveneens aan de orde worden gesteld. 

Journalist/academicus Peter Pomerantsev, die door zijn jarenlange werk de mediawereld onder Poetin van binnenuit heeft leren kennen, waarschuwt er al meer dan een decennium voor dat de vertrouwde journalistieke naïviteit van vroeger in onze huidige ‘post-truth’ tijd averechts uitpakt. Maar dat Erdbrink nu door een reeks vooraanstaande vakorganisaties en instituties uit de journalistiek en de mediawereld naar voren wordt geschoven als dé man die zijn licht moet laten schijnen over de persvrijheid anno 2026, dat gaat ons te ver.

Door veel propaganda onweersproken te laten, heeft Erdbrink met zijn televisieserie een positie ingenomen die het Kremlin welgevallig is. Volgens ons is Erdbrink daarom juist op dit moment zo ongeveer de minst geschikte spreker voor de Persvrijheidslezing.

Wat nu? Het geeft geen pas om voorafgaande aan een bijeenkomst over uitgerekend persvrijheid te vragen om de al uitgenodigde spreker te annuleren. Gepast is het wel om te vragen de Persvrijheidslezing van extra context te voorzien, hetzij door een tweede spreker als coreferent uit te nodigen die de praktijk van persbreidel in Rusland kan schetsen, hetzij door een discussie achteraf met een of meer kenners van de Russische geschiedenis en samenleving. Laten jullie alles bij het huidige plan, dan lopen jullie volgens ons het risico dat de Persveiligheidslezing danig wordt vertroebeld. En dat zou niet alleen zonde zijn, maar zou ook de ernst van de zaak niet ten goede komen.'
 
De brief is ondertekend door: Youri Albrecht, Chris Colijn, Beatrice de Graaf, Iris de Graaf, Wessel de Jong, Victoria Koblenko, Joris Luyendijk, Marcia Luyten, Eva Peek, Jelle Potsma, Pjotr Sauer, Jaap Scholten, Hubert Smeets, Lisa Weeda en Tommy Wieringa.